Inleiding
Het Oranjehotel in Scheveningen was in de Tweede Wereldoorlog de gevangenis waar Nederlanders die zich, op wat voor manier ook, tegen de Duitsers verzetten werden opgesloten voor verhoor en berechting. Voor de meeste gevangenen was het verblijf niet langdurig, en werd gevolgd door hetzij vrijlating, hetzij verdere gevangenschap, vaak in Duitsland, hetzij executie.
De Scheveningse gevangenis werd in de eerste dagen van de oorlog nog gebruikt voor Duitse krijgsgevangenen,
maar na de capitulatie namen de Duitsers de gevangenis over. De gevangenis was niet bedoeld voor het
uitzitten van langdurige straffen, maar was vooral de plaats waar gearresteerde Nederlanders gevangen gezet
werden om verhoord en berecht te worden. Vele gevangenen werden veroordeeld tot langdurige straffen in de
Duitse kampen. 215 gevangenen van het Oranjehotel die ter dood veroordeeld waren, zijn geëxecuteerd op de
Waalsdorpervlakte. Maar ook kregen vele gevangenen vrijspraak. Naar schatting hebben minstens 25.000
mensen in het Oranjehotel gevangen gezeten. Meestal bevonden zich zo'n 1200 - 1500 gevangenen in het
Oranjehotel, met meerderen in één cel. Preciese gegevens ontbreken, omdat de Duitsers aan het eind van de
oorlog hun archieven over de gevangenis hebben vernietigd. Tot de meest bekende gevangenen behoren
Titus Brandsma en Rudolph Cleveringa.
Men weet niet waarom de gevangenis zo bekend geworden is onder de naam "Oranjehotel". Deze is in de
volksmond ontstaan, en is al tijdens de oorlog een begrip geworden. Na de oorlog werden zeer vele
inscripties gevonden in de muren van de cellen, uiting gevend aan angst en hoop. Een groot aantal
inscripties is opgenomen in het "Gedenkboek van het Oranjehotel" door E.P. Weber, dat verder veel
informatie bevat over gevangenen, bijeen gebracht in 1945 en in herziene druk verschenen in 1947.
De Stichting Oranjehotel houdt de gedachtenis aan het Oranjehotel 1940 - 1945 in stand binnen de Penitentiaire Instelling Haaglanden in Scheveningen. Het monument Oranjehotel bestaat
uit drie onderdelen: Doodencel 601, het poortje waardoor ter dood veroordeelden vanuit de gevangenis naar
de Waalsdorpervlakte werden gebracht, en een gedenkplaat die na de oorlog ter nagedachtenis werd
aangebracht. Een vierde monument wordt gevormd door de Doodenboeken, een viertal banden waarin 734 gevangenen, die vanuit het Oranjehotel omgekomen zijn, worden
herdacht. Daarnaast organiseert de Stichting jaarlijks een herdenking, meestal op de laatste zaterdag van
september.
Zie ook: http://oranjehotel.nationaalarchief.nl/oranjehotel/hotel/