Gevangenen

Ruim 25.000 mensen zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Oranjehotel gevangen. De samenstelling was divers. In de cellen zaten mensen afkomstig uit alle lagen van de bevolking: militairen, studenten, arbeiders, ambtenaren, politici, geestelijken, vrouwen en zelfs kinderen. Ze waren afkomstig uit het hele land.

Een meerderheid was opgepakt wegens verzet. Onder hen bekende namen, maar ook talloze anderen die waren opgepakt omdat ze betrokken waren bij een georganiseerde vorm van verzet, vanwege symbolisch verzet of een uiting van burgerlijke ongehoorzaamheid. Daarnaast was de Polizeigefängnis een doorvoerplaats voor gevangenen die vanwege hun etniciteit, levensbeschouwing of seksuele geaardheid waren opgepakt. Ook zaten er mensen die in normale tijden als criminelen golden. Hun overtredingen kregen tijdens de bezetting een politieke lading: dieven, illegale slachters en zwarthandelaren die het distributiesysteem overtraden.

Wie zaten er gevangen?

Er bestaat geen volledig register van alle gevangenen. De Duitsers vernietigden hun administratie aan het einde van de oorlog. Twee historische bronnen bevatten de namen van een aantal gevangenen: het Gedenkboek van het Oranjehotel en de Doodenboeken. Beiden zijn in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen.

Gedenkboek van het Oranjehotel

Na de oorlog heeft de heer E.P. Weber, commandant van de Scheveningse gevangenis sinds mei 1945 zoveel mogelijk gegevens verzameld van gevangenen. In dagbladen deed hij een oproep aan oud-gevangenen hun ervaringen op papier te zetten. Deze verhalen vormden de basis van het Gedenkboek. Ook legde hij een deel van de inscripties op de muren van de gevangenis vast. De eerste druk van het Gedenkboek verscheen in 1946. Een belangrijke uitgebreide tweede druk verscheen in 1947 en werd herdrukt in 1982. In het document onderaan deze pagina kunt u de namenlijsten bekijken.

De Doodenboeken

De Doodenboeken zijn vier banden met foto's en levensbeschrijvingen van 734 verzetsmensen die tijdens of na hun gevangenschap in het Oranjehotel zijn omgekomen. Naast de Doodencel, Poortje en Gedenkplaat vormen ze in feite een vierde monument. Ze zijn kort na de oorlog samengesteld. De gegevens zijn verre van volledig, maar de boeken zijn een indrukwekkend gedenkteken voor de gevallenen. De Doodenboeken zijn online te bekijken in het Nationaal Archief, via www.gahetna.nl. In het Herinneringscentrum zal straks ook één boek te bekijken zijn.

Waalsdorpervlakte

De gevangenen die op de Waalsdorpervlakte gefussileerd zijn, staan ook vermeld op de slachtofferlijsten van de Vereniging Erepeloton Waalsdorp.

'De Achttien Dooden'

Achttien bijzondere namen zijn die van het gedicht 'De Achttien Dooden'. van Jan Campert (1902-1943). Vijftien geuzen en drie Februaristakers werden op 13 maart 1941, na een laatste nacht in de dodencellen, gefusilleerd op de Waalsdorpervlakte.