Van toen naar nu
1919: bouw van de cellenbarak
We beginnen in 1919. Of eigenlijk: 1883, wanneer aan de Haagse Pompstationsweg de eerste steen wordt gelegd van de Cellulaire Gevangenis en Hulp-Huis van Arrest en van Bewaring. Hier worden criminelen eenzaam opgesloten om te ‘genezen’. Als dit systeem toch niet zo goed blijkt te werken, besluiten de autoriteiten tot de bouw van de Bijzondere Strafgevangenis in Scheveningen. Door het toenemend aantal smokkelaars aan het einde van de Eerste Wereldoorlog ontstaat de behoefte aan meer celruimte. In de tuin verrijst daarom in 1919 een tijdelijke cellenbarak – het latere Oranjehotel.
Mei 1940: ingebruikname als Polizeigefängnis
Na de Duitse inval worden er in de barak eerst nog Duitse krijgsgevangenen, NSB’ers en Rijksduitsers vastgezet. Als Nederland capituleert, nemen de nazi’s de gevangenis over. Eind 1940 valt voor het eerst de naam Oranjehotel. Gedurende de Tweede Wereldoorlog zitten er in de Polizeigefängnis 25.000 leden van verzetsgroepen en andere principiële tegenstanders van de Duitse bezetter gevangen. Vooral 'de doctor', Ernst Knorr, is berucht om zijn vergaande marteltechnieken.
13 maart 1941: eerste massaexecutie op de Waalsdorpervlakte
Samen met veertien kompanen (uit de verzetsgroep De Geuzen) en drie communistische Februaristakers wordt op 13 maart 1941 de bekende verzetsstrijder Bernardus IJzerdraat op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd. Naar aanleiding van deze eerste massaexecutie in Nederland schrijft Jan Campert het gedicht Het lied der achttien dooden.
7 mei 1945: laatste Oranjehotel-gevangenen komen vrij
Als de laatste gevangenen op 7 mei 1945 hun vrijheid terugkrijgen, verandert het Oranjehotel in het Bewarings- en Verblijfskamp Scheveningen voor politieke gevangenen. Er worden mensen opgesloten als de NSB-ers Anton Mussert, Meinoud Rost van Tonningen en Max Blokzijl en SS-er Hanns Albin Rauter.
24 juni 1946: oprichting Comité Oranjehotel
Het Comité Oranjehotel heeft als doel het bewaren van Dodencel 601 in de oorspronkelijke staat, het jaarlijks herdenken van de gevangenen, en het plaatsen van een monument. Op 5 oktober 1946 is het zover: Cel 601 wordt ingewijd als monument tijdens de eerste reünie van oud-gevangenen.
2010: sloop dreigt
Sinds 2010 is het voormalige Oranjehotel niet meer in gebruik voor detentie. De cellenbarak dreigt volledig gesloopt te worden. Gezien het historische belang ervan maakt de Stichting Oranjehotel plannen om in elk geval Cel 601 te behouden en open te stellen voor publiek.
6 september 2019: opening Nationaal Monument Oranjehotel
Dat lukt. In 2016 tekent de Stichting Oranjehotel het ontwerp van een Herinneringscentrum. Weliswaar wordt tweederde van de cellenbarak afgebroken maar het overige deel wordt gerenoveerd en ingericht tot Nationaal Monument Oranjehotel. De opening door koning Willem-Alexander vindt op 6 september 2019 plaats.
